Rosja (Syberia) - Co warto

Miasta.

Irkuck – stolica Syberii Wschodniej, jedno z nielicznych miejsc, w których można oglądać tak liczne dzieła architektury drewnianej. Zapadające się w grunt domy tworzą specyficzną atmosferę tego miasta. Zimą jedną z największych atrakcji stają się rozsiane po centrum miasta lodowe pałace i rzeźby. Do Irkucka warto przyjechać, żeby zrobić zakupy przed wypadem w góry albo żeby szukać śladów polskości, których w mieście nie brakuje.

Ułan-Ude – słynąca z największej na świecie głowy Lenina stolica Republiki Buriacji to miejsce, w którym można się zatrzymać, żeby dotrzeć do położonych w jego pobliżu wsi Starowierców albo klasztoru buddyjskiego w Iwołgińsku.

Siewierobajkalsk – jedyne miasto na północy Bajkału należy potraktować jako bazę wypadową do wycieczek w Góry Bajkalskie i po szeroko pojętej okolicy. Dotrzeć tu można legendarnym BAM-em albo wodolotem z Irkucka.

Przyroda. Na Syberii dzika przyroda czai się na każdym kroku, czasem wystarczy pojechać pociągiem godzinę za miasto, żeby znaleźć się w prawdziwej tajdze. W okolicach Bajkału najpiękniejsze miejsca, do których daje się dojechać to:

Północne wybrzeża - na północ od Siewierobajkalska jest niezwykle malowniczy Zalew Północnobajkalski, na południe natomiast zaczynają się dzikie plaże u stóp Gór Bajkalskich, w których spotkanie niedźwiadka nie należy do rzadkości; z miasta można wybrać się kutrem na drugą stronę Bajkału (np. w okolice jeziora Frolicha) – tam jest jeszcze bardziej dziko.

Wyspa Olchon – mimo, że docierają tu prawie wszyscy turyści odwiedzający okolice Bajkału, spacerując po olchońskim stepie można w ciszy i spokoju podziwiać bogactwo jego roślinności i wypatrywać ciekawskich susłów. Najlepsza pora przyjazdu to czerwiec, kiedy to kwitną rośliny stepowe, i wrzesień – dni są jeszcze ciepłe i słoneczne, modrzewie przebarwiają się na wszystkie odcienie żółci, a nad wysuszonym stepem roznosi się woń tymianku.

Dolina Tunkińska – szeroka stepowa dolina ograniczona od północy łukiem Tunkińskich Golców (gór o alpejskim charakterze, wznoszących się na wysokości rzędu 2-3 tys. m n.p.m.), a od południa rozległymi pasmami Chamar-Dabanu nie jest gęsto zasiedlona, okoliczne lasy pełne są ptactwa i zwierzyny, a zębaty horyzont stanowiący tło doliny zachęca do górskich wędrówek. W odległości trzech dni marszu z Doliny Tunkińskiej przez Tunkińskie Golce znajdują się Szumackie Źródła – unikat w skali światowej (ok. 100 źródeł o różnej temperaturze i właściwościach, niezwykły mikroklimat, rzadka roślinność – np. relikty trzeciorzędowe: listeria jajowata, jaskier Greja...).

Płw. Święty Nos to zalane wodą wysokie pasmo górskie, połączone z brzegiem piaszczystą kosą. W związku z tym występują tu obok siebie zbiorowiska bagienne, wydmowe, tajga, roślinność alpejska... Po prostu raj dla przyrodników.

Zwiedzanie.

Irkuck:
Warto przejść się ulicami Timiriaziewa, Podgorną, Łapina czy Marata, przy których znajdują się najpiękniejsze i najstarsze drewniane domy. Nie można przeoczyć najpiękniejszego budynku drewnianego Irkucka – tzw. Koronkowego Domu (domu Szastinych, „Domu Europy”). Zainteresowani architekturą sakralną z pewnością chętnie zajrzą do irkuckich cerkwi: najstarszej – Spasskiej (Zbawiciela), niezwykle barwnego Soboru Bogojawlienskiego (Objawienia Pańskiego), „przedstawicielek” syberyjskiego baroku: Troickiej (Św. Trójcy) i Kriestiewozdwiżenskiej (Podniesienia Krzyża). Szczególnie godna polecenia jest ta ostatnia, która w czasach ZSRR pełniła funkcję muzeum antyreligijnego, co uchroniło ją przed rozbiórką. Poza tym zgromadzono tu bogatą kolekcję ikon, którą można oglądać po dziś dzień.

Listwianka:
Zainteresowani przyrodą Bajkału na pewno będą zadowoleni z wizyty w Muzeum Bajkalskim. Zgromadzone tu eksponaty wyjaśniają m.in. funkcjonowanie jego unikatowego ekosystemu, a w akwariach pływają bajkalskie ryby i endemiczne foki – nerpy.

Sludianka:
Miasto słynie z jedynego na świecie dworca zbudowanego z marmuru. Stąd też można ruszyć na zwiedzanie 80-km trasy Kolei Krugobajkalskiej, która słynie z genialnych, jak na owe czasy, rozwiązań architektonicznych (mosty, tunele, galerie) i pięknych widoków.

Ułan-Ude:
Oprócz 7,7-metrowej głowy Lenina w mieście zobaczyć można domy kupców, które świadczą o czasach świetności i tzw. pałac kupiecki przypominający jako żywo krakowskie Sukiennice. Ciekawym elementem architektonicznym jest łuk triumfalny zbudowany na cześć carewicza Mikołaja, który w Ułan-Ude gościł jedną noc w 1891 roku. Na przedmieściach Ułan-Ude znajduje się rozległe muzeum etnograficzne, w którym zgromadzono budynki, domostwa i rekwizyty związane z rozwojem osadnictwa w okolicach Bajkału.

Kultura.

Irkuck i okolice:
Wielu wrażeń może dostarczyć wizyta na Centralnym Rynku – miejskim targowisku, gdzie nabyć można dary tajgi (jagody, grzyby, zioła), wędzone ryby, domowej roboty konfitury, gęstą śmietanę prosto z wiadra, koreańskie sałatki z alg, chińskie owoce, gumę do żucia z sosnowej żywicy... Po tym zakupowym zawrocie głowy dobrze jest wpaść do jakiejś kawiarenki na tradycyjne „czajepit’je”, np. do „Russkiej Czajnej” przy ul. Karola Marksa.

Z pięciu Irkuckich teatrów naprawdę godny polecenia jest Teatr Muzyczny i jego repertuar oper rockowych (niestety w miesiącach letnich teatry mają przerwę).

Podczas rosyjskich ostatków warto wybrać się do pobliskiego skansenu Talcy na barwne obchody Maslenicy (trwają przez cały tydzień, towarzyszą im tańce, śpiewy, zabawy, jedzenie blinów i picie wódki, a kończą się w tzw. przeprośną niedzielę).

Ułan-Ude i okolice:
W stolicy Buriacji warto znaleźć się przy okazji obchodów Surcharbaanu – buriackiej „olimpiady” (w czerwcu) albo Sagaałganu – buriackiego Nowego Roku (w lutym, jak chiński Nowy Rok). Opłaca się też zajrzeć do Buriackiego Teatru Opery i Baletu.

25 km od Ułan-Ude znajduje się buddyjski klasztor i uniwersytet w Iwołgińsku – jest to najlepsze miejsce w Rosji, aby rozpocząć (albo zgłębiać) studia religii buddyjskiej.

W pobliżu Ułan-Ude znajdują się również wsie starowierców, którzy nie zapomnieli o tradycjach przodków nawet tak daleko na Syberii. Ich  jaskrawe domostwa wspaniale kontrastują z jednostajnym tłem zabajkalskiego stepu.

Dolina Tunkińska jest swoistą enklawą Buriatów w okolicach Bajkału, a co za tym idzie najlepszym miejscem, żeby obserwować ich kulturę. Warto zaglądać do rozrzuconych po dolinie buddyjskich świątyń, w jadłodajniach  jeść buriackie dania i pić herbatę z mlekiem, a na targowisku kupić zioła zebrane w górach, z których można (zgodnie z zasadami medycyny tybetańskiej) przygotować leki na wiele chorób.

Jedzenie. Nad Bajkałem koniecznie trzeba spróbować omula – endemicznej ryby z rodziny łososiowatych. Przyrządza się ją na wiele sposobów – solony z cebulką i olejem, wędzony, podwędzany, smażony, czasem w postaci zupy, kotletów rybnych albo jako farsz piroga – w każdej formie smakuje wyśmienicie, ale najlepszy jest samodzielnie oskrobany i upieczony nad ogniskiem.

Przebywając w okolicach Bajkału warto skosztować dań kuchni buriackiej. Najpopularniejsze są „pozy” – pierogowe sakiewki z mięsnym farszem, oraz zupa „lagman” (z makaronem, warzywami i dużą ilością mięsa) – najlepsze są te serwowane w Dolinie Tunkińskiej.

Sport i nurkowanie. Latem warto popływać kajakiem wzdłuż brzegów Bajkału, ale trudno jest je wypożyczyć na miejscu. Zimą na Syberii – po górach i po zamarzniętym Bajkale, jeździ się na biegówkach. Urządzane są nawet masowe zawody i biegi przez jezioro.

Trekking. W okolicach Bajkału są świetne warunki do krótszych i dłuższych (nawet miesięcznych) wypadów w góry. Tras trekkingowych jest tu niezliczona ilość, ale (poza nielicznymi wyjątkami) nie są one w żaden sposób oznaczone, poza tym jakość dostępnych map w wielu wypadkach jest zatrważająca, co sprawia, że z działu „Trekking” powinniśmy raczej w tym miejscu przeskoczyć do „Adventure”.

Poniżej kilka propozycji tras, zaczynając od najłatwiejszych:

1) Po trasie Kolei Krugobajkalskiej (Sludianka lub Kułtuk lub Staraja Angasołka – Port Bajkał) – 80 km (3-4 dni), po torach zabytkowej linii turystycznej wzdłuż wybrzeży Bajkału, pokonując liczne tunele i mosty z biwakami w malowniczych zatoczkach.

2) Listwianka – Bolszyje Koty – Bolszoje Goloustnoje (55 km, 3 dni) – szlak prowadzi stokami Gór Nadmorskich wzdłuż brzegów jeziora, przekraczając zalesione dolinki.

3) Ust’-Barguzin – zatoka Zmiejnaja (60 km, 4 dni) – część trasy można pokonać autostopem lub wynajętym autem, najpierw prowadzi ona po piaszczystej kosie (Przesmyk Cziwyrkujski), a następnie wzdłuż wybrzeży, wznosząc się na klifowe półwyspy i opadając do kolejnych zatoczek, docierając na koniec do zatoki Zmiejnej, w której znajdują się gorące źródła.

4) Ze Sludianki na Pik Czerskiego (ok. 60 km, 3 dni w obie strony) – najpopularniejszy szlak w Chamar-Dabanie, można go rozszerzyć o kilka trekkingów w okolicach Piku Czerskiego (do jez. Serce, wodospadów na Podkomarnej itd.)

5) Zatoka Kułtuk (Glinka) – Góra Makarowa (2 dni z zejściem) – szlak na najwyższy szczyt Płw. Święty Nos jest dość dobrze oznaczony. Najlepiej pokonać samochodem albo stopem dwudziestokilometrowy odcinek z Ust’-Barguzina do początku szlaku, albo przynajmniej do zatoki Kułtuk.

6) Niłowaja Pustyn’ – Szumackie Źródła (co najmniej 7 dni z powrotem) – jeden z ciekawszych, a z drugiej strony najbardziej wydeptanych szlaków w Dolinie Tunkińskiej i Tunkińskich Golcach, można się tu poczuć jak w dzikich górach, przekraczając rwące rzeki i błądząc po bagnach, a poza tym dotrzeć do wspaniałego miejsca wśród gór, jakim są Szumackie Źródła, gdzie warto spędzić kilka dni. Istnieje możliwość wydłużenia trasy do 10-12 dni i przejścia doliną rzeki Szumak, a następnie rzeki Kitoj do przełęczy Arszańskiej i dalej doliną Kyngargi do Arszanu.

7) Na Munku-Sardyk (ok. 4 dni z zejściem) – trasę prowadzącą na najwyższy szczyt Sajanu Wschodniego (3491 m n.p.m.) Rosjanie sugerują pokonywać w warunkach zimowych, bo latem pogoda jest niestabilna - często zdarzają się nagłe ulewy, które mogą tragicznie pokrzyżować wam plany. Szlak rozpoczyna się 20 km za wsią Mondy, przy moście na Białym Irkucie.

Freak show. Krieszczenie w zbiorniku Irkuckim – Krieszczenie to obrzęd prawosławny mający na celu odnowienie chrztu, w praktyce polega na zanurzaniu się w lodowatej wodzie przy asyście popa i służb ratunkowych. Mogą w nim wziąć udział wszyscy chętni, bez względu na wyznanie.

Adventure. Oprócz trekkingów przez dzikie syberyjskie góry, naprawdę mrożąca krew w żyłach może być kąpiel w Bajkale... Nawet latem w okolicach Listwianki woda ma około 10 st. C – znajdujący się w pobliżu wsi wypływ Angary powoduje ruch wody i jej mieszanie się, w związku z czym na kąpiele w Listwiance zwykle decydują się „nieświadome dzieci lub ludzie dalece nietrzeźwi”.

Plaże i wyspy. Nad Bajkałem każdy może znaleźć swoją ulubioną plażę: piękne piaszczyste są na Olchonie (szczególnie w zat. Sarajskiej) i na półwyspie Święty Nos (zatoka Barguzinska), kamieniste (otoczakowe) – na północy, u podnóży Gór Bajkalskich. Niestety temperatura wody rzadko zachęca do kąpieli. Ogólnie rzecz biorąc, najcieplejsza woda jest w płytkich, zamkniętych zatoczkach lub zalewach, a najlepszym miejscem do kąpieli w Bajkale jest podobno zatoczka u stóp Skały Szamanki na Olchonie.

Kluby i imprezy. W Irkuckiej „Stratosferze” można zobaczyć jak bawią się młodzi „nowi Ruscy”.

Odpoczynek. Bardzo dobrze wypoczywa się, spacerując po olchońskim stepie, ale nad Bajkałem jest niezliczona ilość miejsc, w których można się odciąć od „reszty świata”, wsłuchać w kojący szum Morza Syberii i myśleć o niebieskich migdałach.

Zakupy. Irkuck. Prawie wszystko można kupić na Centralnym Rynku. Po mapy i pamiątki najlepiej wybrać się do sklepów koło Lenina (przy ul. Marksa). W mieście nie brakuje supermarketów (np. Bonus, Bagira), w których najlepiej robić zakupy żywnościowe, sklepy w centrum (np. Słata) są dość drogie.

Komu się spodoba. Syberia spodoba się wszystkim miłośnikom pięknej przyrody i długich wędrówek przez dzikie góry. To gratka dla poszukiwaczy śladów polskości i badaczy kultury. Nad Bajkałem dobrze czuć będą się też plażowicze, bo słońca tu więcej niż na czarnomorskiej riwierze, pod warunkiem, że nie straszne im długie przejazdy po wertepach.